1 gezin 1 plan: samen met het gezin aan het werk

“Ik verwachtte dat ons leven op z’n kop zou worden gezet. Dat er beslissingen worden genomen waar je het niet mee eens bent.”, dat dacht Els toen de coördinator van 1Gezin1Plan voor het eerst bij haar over de vloer kwam. Els is een gescheiden moeder van drie kinderen. Vanwege een problematisch verlopende scheiding en gedrag- en leerproblemen van haar kinderen, heeft haar gezin met verschillende hulpverleners te maken.

In hebben Nederland hebben ruim 35.000 gezinnen met meerdere problemen tegelijkertijd te maken, bijvoorbeeld op het gebied van opvoeden, financiën, psychische gezondheid of school. Wat de complexiteit nog eens groter maakt, is dat bij deze gezinnen meerdere hulpverleners betrokken zijn. En die verschillende hulpverleners werken niet automatisch met elkaar en het gezin samen. Hierdoor ontvangen gezinnen vaak niet de ondersteuning die nodig is om hun leven op de rails te krijgen.

Wat kan deze gezinnen helpen?

Samen met collega’s onderzocht ik de werkwijze 1Gezin1Plan (1G1P): een werkwijze die zich richt op het samenwerken met gezinnen waarin veel aan de hand is. De kern van deze werkwijze is dat gezinnen, ondersteund door een zorgcoördinator, zelf hun eigen doelen stellen, zelf bepalen welke middelen nodig zijn en welke hulpverleners ingeschakeld worden. Hiervoor wordt een gezamenlijk plan gemaakt, dat het hulpverleningsproces richting geeft en overzicht en houvast biedt.

Actief samen met het gezin hulpverlening vormgeven, dat is een mooi uitgangspunt. En, zo liet ons onderzoek zien, zowel gezinnen als hulpverleners benoemen positieve aspecten van deze werkwijze. Tegelijkertijd werd duidelijk dat ook binnen deze werkwijze hulpverleners niet automatisch met elkaar en het gezin samenwerken. Drie spanningsvelden in het samenwerken met gezinnen zijn mijns inziens van belang voor Adviesraden Sociaal Domein:

1. Het gezin aan zet of het gezin voorbij?

Het voeren van regie over hulpverlening vraagt van gezinnen dat zij duidelijk hebben wat zij belangrijk vinden in hun leven en welke stappen er nodig zijn om dit te bereiken. Ook vraagt het de mondigheid om dit goed te kunnen verwoorden. Gezinnen verschillen in deze vaardigheden. Daadwerkelijk met gezinnen samenwerken, vraagt dus van professionals dat zij gezinnen op passende wijze ondersteunen in regievoering. Zodat gezinnen gehoord worden en (mee) kunnen bepalen.

2. Gezinsdoelen in of uit zicht?

De doelen die voor een gezin belangrijk zijn, kunnen afwijken van de doelen die hulpverleners relevant vinden. Een belangrijke reden voor hulpverleners om voor de doelen van het gezin te gaan, is om aan te blijven sluiten bij de motivatie van het gezin. Doelen van gezinnen serieus nemen betekent echter niet altijd meebewegen, maar vraagt ook om gezinnen aan te spreken op de situatie waarin ze verkeren. En zo nodig hun doelen in een nieuw perspectief te plaatsen.

3. Met het gezin of om het gezin heen?

Het gezin als gelijkwaardige samenwerkingspartner zien, betekent onder meer dat er open en transparant met gezinnen gecommuniceerd wordt. Nog te vaak gebeurt het dat hulpverleners direct afstemming zoeken met collega-professionals zonder het gezin hierover te informeren of hen hierbij te betrekken.

Mooie uitgangspunten vertalen zich dus niet rechtstreeks in de praktijk. Inzicht in wat samen aan het werk zijn van zowel gezinnen als professionals vraagt, geeft raden sociaal domein dan ook belangrijke voeding voor hun adviezen.

En Els? Die geeft aan het met haar gezinscoördinator getroffen te hebben: “Ze heeft een bepaalde houding die je het gevoel geeft dat er geen vreselijke toestand is, maar dat ze ons wil helpen. Ze begrijpt wat de situatie, dat merk ik aan de manier van vragen stellen, heel helder en duidelijk, en inhoudelijk correct.”

Lineke van Hal

Lineke van Hal is als senior onderzoeker verbonden aan het Verwey-Jonker Instituut. In haar onderzoek heeft zij aandacht voor perspectieven van cliënten, burgers en professionals, om zo vanuit meervoudig perspectief te leren van wat er in de praktijk gebeurt. Zij is medeauteur van het rapport naar 1Gezin1Plan in de praktijk (Gilsing, van der Hoff & van Hal, 2018).